Okuyabildiğim bazı özel notlarda, 1866 yılında Abhazların, tapınağın restorasyonunda aktif rol alan saygın Pitsunda askeri lideri Voronov’a, izin verilmesi talebiyle geldikleri söyleniyor, manastırda bir konuda yemin edecekler. Voronov onlara şu şekilde cevap verdi: “Siz veya yurttaşlarınız yakın zamanda bu tapınağın çatısından demir çaldınız ve şimdi ona bağlılık yemini etmek istiyorsunuz! Türbeye saygısızlık etmenin cezası ve ders olarak burada yemin etmene izin vermiyorum.”
Gelenler utanç içinde gittiler. Bu olay Abhazlar arasında Hıristiyanlığın ne kadar güçlü olduğunu açıkça göstermektedir. Genel olarak Abhazlar dinler konusunda kayıtsızlar, çok ihtiyatlı bir şekilde Hıristiyanlık ve Müslümanlık’ta kendilerine en uygun olanı alıp paganizmin kalıntılarıyla eklediler. Aynı ailede babanın Müslüman olduğu ve çocukların hem Müslüman hem de Hıristiyan olduğu sık sık rastlanır..Ayrıca, karı ve koca sıklıkla farklı dinlere inanırlar, ancak bu, aralarındaki iyi ilişkilerin varlığına hiçbir şekilde müdahale etmez. Elimde bulunan özel notlarda Abhazların dini durumu bu şekilde anlatılıyor. Yazarları 1867’de Souksu’daydı (Lıhnı)ve Koniard ve onunla birlikte öldürülen yoldaşlarının mezarı üzerinde bir anma töreni düzenledi.
Pazar günü olduğunu yazıyor. Ayin sırasında antik ve gösterişli kiliseye girdik; Abhaz kalabalığı kilisenin önünde duruyordu ve sadece küçük bir kısmı bizimle birlikte içeri girdi. Tören kimsenin anlamadığı Gürcüce yapıldı. Rahip tek kelime Rusça bilmiyordu ve kilisenin ortasına gömülen Sefer Bey’in tabutu üzerindeki Yunanca yazıyı okuyamadı. Böyle bir din adamının halka ne faydası var?
KAYNAK: M.N.Vladykin. Kafkasya gezisinde bir rehber ve muhatap. M., 1885. S.339-340.
