Çerkes bölünmesi sona erdiğinde, bir Abhaz bölünmesi istedim; Abhazya da bir dünya cenneti, bitki örtüsü neredeyse tropikal, toprak verimliliği muhteşem, tüm ülke kesintisiz bir bahçe… Abhazlar kendileri mükemmel bir halktır, yetenekli, incelikli, zarif, – Kafkasya’nın Fransızları, Gürcistan’da çağrıldıkları gibi: çoğunlukla Hıristiyanlar ve dahası, İlk Çağrılan Andrew ve Kenanlı Simon’un zamanından beri eski Hıristiyanlardır.
Abhazların deniz kıyısında muhteşem bahçeleri ve tarlaları var.Hem onlar hem de bahçeleri, onları koruyacak tek bir birlik bile bırakmadan kaderin insafına terk edildi.Ve Osmanlı birlikleri onların mallarını, eşlerini ve kızlarını rehin alıp, onların yanında durmaları için şart koştular . Osmanlılardan nefret eden Abhazlar için isyancı dediler ,kendi basiretsizliğimizle, kendi ihmalimizle, artık uzun süre toparlanamayacak, harika bir ülkeyi öldürdük.
[Görgü tanıklarının bildirdiğine göre orada her şey hala boş.Bizim birçok Kafkas ailesinin bürokratik çıkarlarımızın insafına bırakmak için ortadan kaldırdığımız gibi, bu huzursuz aileden kurtulmak için de ne kadar uygun nedenler yaratıldı.. ”
E.Markov “KAFKASYA DENEMELERİ” yayınevi M.O.Volf. 1900
